RPA Suryanto Sastroatmodjo Pujangga Kraton Surakarta

 RPA Suryanto Sastroatmodjo Pujangga Kraton Surakarta



A. Sipat Kapujanggan


Ganjaran pangkat lan sesebatan diberikan oleh Raja   Karaton Surakarta Hadiningrat. Sahandhap Sampeyan Dalem Ingkang Sinuwun Sri Susuhunan Paku Buwono XII. Terjadi pada tanggal 2 Desember 1997. Penerima adalah Suryanto Sastroatmodjo. 


Atas pengabdian pada ini Sinuwun mimbuhi Paku Buwono XII mengangkat sebagai abdi dalem pujangga. KPA Suryo Puspo Hadinagoro Bupati  Anom Sipat Kapujanggan. Dengan begitu Kraton Surakarta menghidupkan lembaga kapujanggan. Meneruskan buah karya Pujangga Yasadipura, Ranggawarsita, Sindureja, Kusumadilaga. Serat Wulangreh, Centhini, Rana, Dewaruci, Pustaka raja bersemi dalam wujud sastra Jawa modern. RPA Suryanto Sastroatmodjo bertindak sebagai generasi penerus. 


Terkenang Saat Bedhaya Ketawang. Juru pawarta nan bijaksana. Hidup antara 20 Pebruari 1957 - 17 Juli 2007. Bernama KPA Suryanto Sastroatmodjo.


Kraton Surakarta Hadiningrat memberi gelar KPA  Kanjeng Pangeran Arya. Atas anugerah Sri Susuhunan Paku Buwono XII. Raja yang kerap disebut Sunan Amardika. 


Tanggal 11 Agustus 2026 nama KPA Suryanto Sastroatmodjo terkenang saat Bedhaya Ketawang. Hari Selasa Kliwon jasa dan warisan putra Bupati Bojonegoro ini berwacana kembali. 


B. Trahing Kusuma Rembesing Madu


1.

Dhandhanggula


Juru warta kawentar winasis, 

Suryanto Sastroatmodjo medhar, 

Wulangan ngelmu Kejawen,

Wijang terang winangun, 

Risang Kawi wusnya marsudi, 

Raden Pangeran Arya, 

Priyagung jejuluk, 

Minangka trahing kusuma, 

Adipati Bojonegoro  sesiwi, 

Sarjana sulaksana.


Asal usul RPA Suryanto Sastroatmodjo memang unggul pinunjul. Trahing kusuma rembesing madu, wijining atapa, tedhaking andana warih. Ayahnya adalah PAA Suryo Hadinagoro Bupati Bojonegoro. Ibunya bernama RAy Huluwiyah Wuryaningrum, putri Pangeran Puger Bupati Tuban. Dari sini RPA Suryanto Sastroatmodjo masih trah Adipati Wilwatikta yang menurunkan Sunan Kalijaga, Dewi Rasawulan dan Ki Ageng Tarub. 


2.

Mijil


Suryanto Sastroatmodjo lahir, 

Nuju sasi loro, 

Rong puluh seket pitu tahune, 

Sang Penyair ing Ranah Pesisir, 

Gagasan pamikir, 

Udhu bahu suku.


Kelahiran RPA Suryanto Sastroatmodjo pada tanggal 20 Pebruari 1957. Besar di  lingkungan keluarga bangsawan. Sejak kecil terdidik untuk mesu budi, cegah dhahar lawan guling. Tirakat, meditasi dan refleksi. Babad Tanah Jawi dibaca sebagai sarana memperluas cakrawala pemikiran. 


Sunan Kalijaga penasihat Kraton Demak Bintara adalah leluhur Suryanto Sastroatmodjo. Pelajaran tentang semangat belajar terus memancar, ilir ilir tandure  wis sumilir. Wulang wuruk ini dipegang teguh oleh saudaranya, yaitu RAy  Suharti Tjondronagoro, RPA Sunardi Mulyo Prawiro, RPA Sunarto Waluyo Hadikusumo, RAy Sri Sulistiyah Wirokusumo, RAy Sri Arini Sunantoro  Andayani dan RAy Retno Dini Dewanti. 


3.

Megatruh


Tanggal pitulas Juli rong ewu pitu, 

Sang Kawi seda sejati, 

Luh manguwuh tetes trenyuh, 

Surat kabar kalawarti, 

Wartawan karaos abot.


Serat Wedhatama mengajarkan ilmu iku kelakone kanthi laku. RPA Suryanto Sastroatmodjo belajar tingkat SD, SMP SMA di kota Bojonegoro, wilayah yang diapit gunung Kendheng dan gunung Renteng. Dengan Kraton Surakarta terhubung oleh daerah aliran sungai Bengawan Solo. 


Perguruan tinggi ditempuh di jurusan komunikasi Fakultas Isipol UGM. Untuk memperluas ilmu pengetahuan juga kuliah sampai lulus sarjana di Fakultas Ekonomi Universitas Proklamasi Yogyakarta. RPA Suryanto Sastroatmodjo boleh dibilang kebak ngelmu sipating kawruh. 


4.

Gambuh


Darah rembesing madu, 

Suryanto Sastroatmodjo tuhu, 

Putra adipati luwih sugih singgih,

Wawasan  jembar sumawur, 

Cahyane terus sumorot.


Ilmuwan yang handal bermoral profesional. RPA Suryanto Sastroatmodjo pernah mengabdi sebagai guru di SMA Bojonegoro. Murid muridnya disadarkan tentang arti penting pelestarian lingkungan. Ekologi gunung Pandhan meliputi kayu jati, minyak bumi, semen, pari gaga dan butung perkutut. 


Darma bakti ini melanjutkan teladan Joko Tingkir. Kelak manjadi raja Pajang. Bergelar Sultan Hadiwijaya Abdul Hamid Syah Alam Akbar. Berkat didikan Ki Ageng Banyubiru, Ki Ageng Selo, Ki Ageng Butuh, Ki Ageng Pringapus. Guru suci Tanah Jawi memberi ilham pada RPA Suryanto Sastroatmodjo untuk menekuni ilmu pengetahuan. 


5.

Pucung


Warta Kuncung Arena Kiti ambarung, 

Penyebar Semangat, 

Jayabaya lan Seruni, 

Kompas Bernas Suryanto nyerat pamekas.


Pakarti pakerti pekerti. RPA Suryanto Sastroatmodjo bekerja di LIPI atau Lembaga Ilmu Pengetahuan Indonesia. Darah kapujanggan mengalir deras. Keahlian tentang tulis menulis diterapkan di ibukota Jakarta. 


LIPI mendapat durian runtuh. Pujangga Kraton Surakarta ini bisa memadukan unsur lokal dan global. Cipta rasa karsa, iman ilmu amal, logika etika estetika. Tulisan berhasil membuat imajinasi selaras serasi seimbang. 


6.

Asmarandana


Kasusastran jurnalistik, 

Suryanto tutug angripta, 

Pindha mlathi mekar sore, 

Gandane wangi sumerbak, 

Tata basa rinumpaka, 

Sepuh wutuh tanggap tangguh, 

Jejering juru pawarta.


Bokor kencana istilah populer dalam budaya Jawa. RPA Suryanto Sastroatmodjo mengasuh rubrik Bokor Kencono. Aja ture sore kaki, ana dewa nganglang jagad, nnyangking bokor kencananne, isine donga tetulak, sandhang kalawan pangan, yaiku bageyanipun, wong betah melek sabar narima. 


Koran Bernas memang tegas lugas. Rubrik Bokor Kencono tentang konsultasi adat istiadat Jawa. Beragam persoalan dijawab dengan gamblang terang. Kutipan tembang asmarandana itu benar benar memuat dana rasa, dana raga, dana jiwa. Sikap yang menjauhi hedonisme materialistik. 


7.

Kinanthi


Sambang sambung sawang srawung, 

Suryanto yekti memetri,

Adat istiadat Jawa, 

Kaltlisik ketitik becik, 

Seniman warga wartawan, 

Koran Bernas gya makarti.


Sanggar sastra Sri Witomo untuk mengasah ketrampilan mengarang. Untuk itu didirikanlah majalah Nilakandhi. Bakat mengelola kalawarti meneruskan tradisi Ranggawarsita yang mengelola majalah Retno Dumilah. 


Tradisi kapujanggan guna memberi pencerahan. RPA Suryanto Sastroatmodjo menulis di berbagai media masa. Sebut saja Jawa Pos, Suara Merdeka, Pikiran Rakyat, Kompascom, Bernas, Kedaulatan Rakyat. Sedangkan media berbahasa Jawa misalnya Jaka Lodhang Mekarsari, Jayabaya, Penyebar Semangat. Tulisan yang memuat kearifan lokal Jawa memperkokoh jatidiri bangsa. 


8.

Pangkur


Jiwa raga manuhara, 

Suryanto Sastroatmodjo Sang  Kawi, 

Lila legawa tyas suwung, 

Watak wantu brahmana, 

Adi luhung reriptan kagem pisungsung, 

Labuh labet bela praja, 

Suwara adiling negari.


Pujangga Kraton Surakarta atas anugerah Paku Buwono XII ini layak dikenang. Penghargaan dari Panitia Hari Ranggawarsita 1977. 

Juara Sayembara Contest Poetry di Brunei 1987.

Juara mengarang majalah The Beach Pertamina 1988.

Anugerah Sastrawan Universitas Airlangga Surabaya 1990.

Juara Crative Asean Stylist Amerika 1994.

Anugerah sastrawan kreatif Primelook Singapore 1996.

Hadiah Rancage 2005.


9.

Durma


Mbabar kabar ular ular mancur muncar, 

Bener pinter sejati, 

Murih kayuwanan, 

Bebrayan jagad raya, 

Risang Kawi tepa palupi, 

Sagunging gesang, 

Sangkan paran dumadi.


Selayaknya Kraton Surakarta memberi penghormatan tinggi. Sinuwun Paku Buwono XII ber budi bawa laksana. RPA Suryanto Sastroatmodjo berbuat kebajikan. Kebudayaan Jawa tetap mencar moncer. 


Bedhaya Ketawang tari sakral. Dengan alunan gamelan Kraton Surakarta, memori atas RPA Suryanto Sastroatmodjo muncul. Karya karyanya sungguh agung dan anggun. 


10.

Sinom


Kapujanggan Surakarta, 

Kanjeng Suryanto pinilih, 

Susuhunan Amardika, 

Sakalangkung welas asih, 

Paring ganjaran aglis,

Sagah saguh barang kewuh, 

Budayawan sastrawan, 

Samukawis wus tinulis, 

Mitra siswa genep genah jangkep maca. 


Handai taulan perlu suri tauladan. Dalam buku berjudul  Risang Kawi RPA Suryanto Sastroatmodjo. Turut memberi tanggapan yaitu Drs KRT HS Gondo Hadiningrat, Ir Condroyono MSP dan Octo Lampito. Pimpinan kebudayaan ini jelas mangayu bagya  pada Sang Pujangga. 


Pisungsung dari kadang mitra yaitu Tirto Suwondo, Dyan Anggraini Rais, Koh Hwat, R Bambang Nursinggih, Suhamdani, Hj Arie Giyarto, Nugroho, Mbah Yuda, Elvira, Dwi R Ningsih, Banuali Ambardi, Ardini Pangastuti, Genthong HSA, Dhanu Priyo Prabowo, Sri Suranto, Yos Tri Atmaja Dharmasastri, Dewanto, Sarbini Sastrodiprojo, Dodi DS, R Toto Sugiarto, Raudal T Banua, Nur Wahid Idris, Riki Dhamparan Putra, Akhir Lusono, Romo Budi, Guntur Sanggalangit, Sri Wintala Achmad, Garuda Sukmantara. 


11.

Maskumambang


Kadang cantrik prayogane sregep methik, 

Jeng Suryanto kang amejang, 

Bisa rahayu lestari. 

Run tumurun nak tumanak.



KPA Suryanto Sastroatmodjo seorang jurnalistik tulen. Aktif menulis di majalah Jayabaya, Penyebar Semangat, Mekarsari, Jaka Lidhang, Kompascom, Bernas dan Kedaulatan Rakyat. Ceramah seni sastra di berbagai forum. Kenangan dan wejangan menjadi pedoman. Tontonan beriringan dengan tuntunan. 


C. Hari Selasa Kliwon


Tiap hari Selasa Kliwon Kraton Surakarta ngadani tata cara. Yakni gladhen tari sakral Bedhaya Ketawang. Sebagai sarana untuk menyambut kedatangan penguasa laut selatan, Kanjeng Ratu Kencono Hadisari. 


Masyarakat lebih sering menyebut Kanjeng Ratu Kidul. Istana di dasar samudera. Soko Domas Bale  Kencono. Bersamaan dengan surutnya sang Pujangga Kraton Surakarta, RPA Suryanto Sastroatmodjo. Yakni pada hari Selasa Kliwon, 17 Juli 2007. Sumare di Papahan Tasikmadu Karanganyar Surakarta. 


Rum kuncaraning bangsa dumunung ing luhuring budaya. 



Selasa Kliwon, 11 Agustus 2026.

Purwadi

Komentar

  1. Pujangga itu biasanya ada legasi karya yg dikenal & bermanfaat luas bagi masyarakat budaya

    BalasHapus

Posting Komentar

Postingan populer dari blog ini

Hari Raya Idul Fitri

Dr Nugroho Puji Santoso S.Pd M.Pd

PAKU BUWONO XII BERJUANG UNTUK INDONESIA